Gaois

Téarmaíocht na Géarchéime

Blog post is available in Irish only

Ceann de fhothorthaí phaindéim COVID-19 is ea go bhfuil muid mar phobal tar éis eolas a chur ar an-chuid téarmaí teicniúla nach raibh de dhíth orainn roimhe seo, cuid acu úrnua ('infodemic' / 'faisdéim'?) agus cuid acu atá ann le fada ach a bhí teoranta do réimsí na heolaíochta agus an leighis go dtí le déanaí (an téarma 'coróinvíreas' féin). Thug na meáin chumarsáide suntas don chlaonadh sin agus foilsíodh a lán gluaiseanna agus ábhar mínithe eile cosúil leis an gceann Béarla seo ar TheJournal.ie agus an ceann cuimsitheach seo a d’fhoilsigh Tuairisc.ie le gairid. Bíonn tionchar mór ag na meáin maidir le téarmaí nua a scaipeadh agus a normalú agus bhí sé sin le sonrú le linn an earraigh agus clúdach cuimsitheach tomhaiste á dhéanamh ar gach gné den ghéarchéim ag leithéidí Raidió na Gaeltachta, TG4 agus Tuairisc.ie. Ag an am céanna, aithníodh easnaimh mhóra san eolas a d’fhoilsigh an Stát trí Ghaeilge i leith an ghalair, rud a d’fhág go raibh na leathanaigh eolais i dtaca le COVID-19 ar shuíomhanna áirithe rialtais easnamhach i gcomparáid lena macasamhail i mBéarla. Spreagadh go leor plé ar na meáin shóisialta faoi na ceisteanna seo agus ba léir go raibh tuairimí láidre ag daoine ina leith.

Nuair a d’fhógair DCU go raibh ciste le seoladh chun taighde a mhaoiniú ar ghnéithe éagsúla de phaindéim COVID-19 rith sé linn i ngrúpa taighde Gaois go mbeadh sé spéisiúil aghaidh a thabhairt ar na ceisteanna seo. Chuir muid moladh le chéile go gcruthóimis bunachar téarmaíochta dátheangach ina gcruinneofaí le chéile na téarmaí teicniúla is mó a bhaineann le hábhar agus cúrsaí COVID faoi chaibidil. Rachadh a leithéid chun tairbhe aistritheoirí, iriseoirí, oideachasóirí agus duine ar bith a bheadh ag iarraidh gnéithe teicniúla den phaindéim a phlé trí mheán na Gaeilge. Ar ámharaí an tsaoil glacadh lenár dtionscadal ar thug muid 'Téarmaíocht na Géarchéime' air.

Tá an taighde téarmeolaíochta á déanamh againn in Terminologue, an córas bainistithe téarmaíochta a d’fhorbair grúpa taighde Gaois agus a chuir muid ar fáil saor in aisce ar líne in 2019. Tar éis dúinn foinsí téarmaíochta agus gluaiseanna éagsúla eile a scagadh tá breis agus 150 iontráil fhéideartha cláraithe againn in Terminologue. Roghnóidh muid na cinn is tábhachtaí astu sin agus cuirfear sonraí cuimsitheacha Gaeilge leo - sainmhínithe, samplaí úsáide agus, gan amhras, na téarmaí Gaeilge féin. Foilseofar an t-iomlán ar shuíomh Gaois ag deireadh an tsamhraidh.

Iontráil shamplach ón mbunachar

I measc na gceisteanna taighde atá againn tá:

  • An bhfuil teacht ar théarmaí Gaeilge ar na coincheapa nua seo uile?

Ní dóigh linn, mar shampla, go bhfuil leaganacha Gaeilge ann go fóill ar na téarmaí 'aguesia' agus 'anosmia' a chiallaíonn blas agus boladh a chailleadh faoi seach agus ar chomharthaí sóirt aitheanta iad de COVID-19 anois. I gcásanna mar seo cuirfidh muid iarratas ar aghaidh chuig an gCoiste Téarmaíochta.

  • An bhfuil na leaganacha Gaeilge atá in úsáid ag an bpobal ag teacht leis na leaganacha atá le fáil i bhfoilseacháin oifigiúla an Stáit?

I bhfoilseacháin áirithe atá eisithe ag Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (HSE) is é ‘cocúnú’ atá á thabhairt ar ‘cocooning*’ - fanacht sa bhaile an t-am ar fad agus gan aon teagmháil a bheith agat le daoine eile - an chomhairle a cuireadh ar dhaoine leochaileacha le linn na dianghlasála. Díol suntais is ea nach é sin an leagan is mó atá in úsáid ar na meáin, áit a bhfuil ‘clutharú’ (ó 'clutharaigh': *shelter; make warm, comfortable) níos coitianta.

Eolas ó shuíomh an HSE

  • Céard is féidir a fhoghlaim ó anailís chorpas-bhunaithe ar ábhar Gaeilge COVID-19?

Tá ábhar corpais de dhá chineál á thiomsú againn don tionscadal seo - ábhar aonteangach Gaeilge agus ábhar dátheangach Béarla-Gaeilge. Ar an leibhéal is bunúsaí tá acmhainní mar sin úsáideach chun téarmaí a aithint agus samplaí úsáide a aimsiú. Is féidir anailís níos doimhne a dhéanamh ar chorpais chomh maith, áfach, le pátrúin agus treochtaí suimiúla teanga a thabhairt chun solais. Tá súil againn go mbeidh muid in ann tuairisc a thabhairt ar an taighde sin lá níos faide anonn.

Coinnigh súil ar chuntas Twitter @gaois_ie don scéal is déanaí.

Údar: Gearóid Ó Cleircín

Gaois

Our apologies

This website is not compatible with the Microsoft Internet Explorer web browser. Please use Chrome, Edge, Firefox, Opera, or another modern browser to access the website content.

Contact us at gaois@dcu.ie if you have any questions.