Skip to main content
CORPUS OF CONTEMPORARY IRISH
Results (54)
Ceistítear an ghaois choitianta, réabtar an t-ord oidhreachtúil, éirí tearamach i gcoinne an údaráis sheanbhunaithe.
Aithreachta(s) sa Nuafhilíocht. Comhar 71 (3), 9-15. Caoimhín Mac Giolla Léith.
Page: 9-15
Date: 2011-03-01
Níl pálás aici, ná teideal amaideach oidhreachtúil, ná giollaí agus cóistí faoi shíoda is faoi shróill.
Ar n-uachtaran – Alan Titley
Date: 2004-10-06
Uilliam Óg Mac an Bhaird, file oidhreachtúil Uí Dhomhnaill (d’​éag 1576), a athair.
MAC AN BHAIRD, Eoghan Rua (c.1570–c.1630)
Date: 2017-05-24
Ba iad Uí Fhearghusa lianna oidhreachtúla Mháilligh Iarumhaill.
FERGUS, John (c.1700–c.1761)
Date: 2017-05-24
Sin é, gan amhras, an buntáiste mór a bhaineann le huachtarán, seachas le neach a thagann aníos go hoidhreachtúil trí líne fola amhrastúil nár mhaith leat an iomad taighde a dhéanamh inti.
Ábhar mórtais iad Uachtaráin na hÉireann – Pomuiri
Date: 2013-05-22
‘Cornucopia na haoise seo’ a thugann an file air, nó ‘an cóifrín draíochta’, nó ‘bolg soláthair gach teaghlaigh, tobar slánaithe/ ár n-ocrais oidhreachtúil’.
Nuala Ní Dhomhnaill: Sionnach rua ón gcnoc anuas……. Feasta 53 (8), 17-18. Liam Ó hÉanna.
Page: 17-18
Date: 2000-08-01
Ba ghnách dá chlann mhac leanúint de ghairm a athara agus ar an tséala sin d’éirigh gairm an fhir dhlí oidhreachtúil in Éirinn.
Fír Dhlí na Meánaoise. An tUltach 83 (11), 22-23. Gerry Oates.
Page: 22-23
Date: 2007-11-01
Bhí an dlí mar ghairm oidhreachtúil acu agus thabhaigh siad clú dóibh féin le scoltacha dlí i ndeisceart Laighean.
Fír Dhlí na Meánaoise. An tUltach 83 (11), 22-23. Gerry Oates.
Page: 22-23
Date: 2007-11-01
Agus é ag trácht ar a ghairm oidhreachtúil mar cheardaífocal i ndán luath eile leis maíonn go raibh ‘lámh ag mo sheanathair ann’ gona ‘dhuanaire bó bainne’ (‘Dán’).
Aithreachta(s) sa Nuafhilíocht. Comhar 71 (3), 9-15. Caoimhín Mac Giolla Léith.
Page: 9-15
Date: 2011-03-01
Tá Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha go mórtasach i measc na n-éigeas fíréanda sa líne oidhreachtúil sin.
Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha, File. Feasta 58 (12), 19-21. Ghearóid Denvir.
Page: 19-21
Date: 2005-12-01
N’fheadar ar fhág cúlra dá shaghas aon rian ar an tuiscint a fuair an Coiglíoch den dúchas oidhreachtúil.
Athmhachnamh ar Intleachtóir. Feasta 67 (1), 21-24. Neil Buttimer.
Page: 21-24
Date: 2014-01-01
Bhí triúr mac aige agus tar éis do mhac díobh, James, a bheith ina mharascal i bhfórsaí Chomhchomhairle Chill Chainnigh chaill an chlann a n-eastát oidhreachtúil.
NUINSEANN, Uilliam (1550–1625)
Date: 2017-05-24
Bhí sé istigh ina lár anseo, i lár Shasana, dar leis, an tír a raibh oiread sin cloiste aige mar gheall uirthi, comhríocht na hÉireann, sealúchas oidhreachtúil an Rí, tír an namhad.
Liam Mac Cóil. I dTír Strainséartha. Leabhar Breac 2014.
Page: 225
Ba lianna oidhreachtúla iad a thugadh seirbhísí leighis do Chlann Uí Chonchubhair Chonnachta agus do Mhuintir Uí Raghallaigh Bhréifne tráth.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 20. Gerry Oates.
Page: 20
Date: 2007-01-01
Scaip siad go Tír Chonaill agus go hAlbain.9 I dTír Chonaill lianna oidhreachtúla do Chlann Domhnaill a bhí iontu.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 20. Gerry Oates.
Page: 20
Date: 2007-01-01
Anuas go haimsir Phlandáil Uladh dream iomráiteach a bhí iontu i gcúrsaí litríochta agus leighis agus bhí siad ina lianna oidhreachtúla do Chlann Mhig Uidhir, taoisigh Fhear Manach.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 20. Gerry Oates.
Page: 20
Date: 2007-01-01
Ba de phór Gaelach iad, ach thuill siad gradam mar lianna oidhreachtúla ar oileán Íle agus ar oileán Muileach faoin fhoirm Bhéarla dá sloinneadh, Be(a)ton nó Mac Beth.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 20. Gerry Oates.
Page: 20
Date: 2007-01-01
Ba lianna oidhreachtúla iad a thugadh seirbhísí leighis do Chlann Uí Chonchubhair Chonnachta agus do Mhuintir Uí Raghallaigh Bhréifne tráth.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 20. Gerry Oates.
Page: 20
Date: 2007-01-01
Scaip siad go Tír Chonaill agus go hAlbain.9 I dTír Chonaill lianna oidhreachtúla do Chlann Domhnaill a bhí iontu.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 20. Gerry Oates.
Page: 20
Date: 2007-01-01
Anuas go haimsir Phlandáil Uladh dream iomráiteach a bhí iontu i gcúrsaí litríochta agus leighis agus bhí siad ina lianna oidhreachtúla do Chlann Mhig Uidhir, taoisigh Fhear Manach.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 20. Gerry Oates.
Page: 20
Date: 2007-01-01
Ba de phór Gaelach iad, ach thuill siad gradam mar lianna oidhreachtúla ar oileán Íle agus ar oileán Muileach faoin fhoirm Bhéarla dá sloinneadh, Be(a)ton nó Mac Beth.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 20. Gerry Oates.
Page: 20
Date: 2007-01-01
Lena chois sin meastar go bhfuil siad muinteartha do Mhac Dhuinnshléibhe, lianna oidhreachtúla do Dhálaigh Thír Chonaill, nó gur ghlac cuid de mhuintir Dhuinn Shléibhe le Mac a’ Leagha mar shloinne ceirde.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois: Cuid II. An tUltach 83 (2), 20-21. Gerry Oates.
Page: 20-21
Date: 2007-02-01
(‘Dòmhnallaigh an bheirt tuismitheoirí ach níor ghnáthchleachtas go fóill in Albain na Gáidhlige nós sin na sloinnte oidhreachtúla’​).
MAC DOMHNAILL, Alasdar mac Colla Chiotaigh (c.1610–1647)
Date: 2017-05-24
Chaith sé tamall mar almsóir le Madame de Bignon i 1736; ba de mhuintir leabharlannaithe oidhreachtúla na ríthe í agus meastar gur thug sin cead oibre dó i leabharlanna móra na Fraince.
MAC GEOGHEGAN, James (1702–1764)
Date: 2017-05-24
Bhí léamh agus scríobh na Gaeilge aige óna óige de bharr, b’​fhéidir, go mba fhilí oidhreachtúla muintir Thuathaláin.
TOLAND, John [Ó Tuathaláin] (1670–1722)
Date: 2017-05-24
Tá tagairtí d’​fhilí den sloinne seo mar ollúna agus filí oidhreachtúla ag muintir Dhomhnaill agus ag muintir Ruairc le fáil ó 1347 ar aghaidh.
Ó COIRNÍN, Pádraig Dubh [Cornán óg] (fl.1704–1734)
Date: 2017-05-24
Amharc amach faoi choinne na rudaí stairiúla agus oidhreachtúla atá le déanamh thart ort agus reáchtáil turas beag daoibh beirt.
Lá an Ghrá…: roinnt smaointe do na lánúineacha! – An Cailín sa Chathair
Date: 2017-02-13
Ba mhór a bhuairt i dtaobh phlandáil a thailte oidhreachtúla in Ultaibh, agus ba mhór a ghrá don Eaglais Chaitliceach mar a léirítear dúinn arís agus arís eile.
Eoghan Rua Ó Néill i bhfilíocht na linne. An tUltach 89 (11), 14-15. Bréanainn Mac Fhearghusa.
Page: 14-15
Date: 2012-11-01
I ndiaidh ionradh na Normannach tháinig claochlú ar an chóras dlí maidir le cúrsaí riaracháin; laghdaigh lámh na cléire sa chóras agus thit riarachán an dlí ar thuataí, go mórmhór ar theaghlaigh áirithe a chuaigh i mbun dlíodóireachta mar chúram oidhreachtúil.
Fír Dhlí na Meánaoise. An tUltach 83 (11), 22-23. Gerry Oates.
Page: 22-23
Date: 2007-11-01
Bhí an dlí mar ghairm oidhreachtúil acu ar fud na Meánaoise agus in Annála na gCeithre Máistrí cuirtear síos ar Mhuichertach Mac Fhlannchadha, a d’éag in 1482, mar adbar ollaman Tuadmuman .i.
Fír Dhlí na Meánaoise. An tUltach 83 (11), 22-23. Gerry Oates.
Page: 22-23
Date: 2007-11-01
Bhí an córas dlí céanna i bhfeidhm in Albain agus in Oileán Mhanann sa Mheánaois nuair a bhí an Ghàidhlig in uachtar nó bhí dlúthcheangal idir an dá thír lena linn sin agus bhí teaghlaigh áirithe ann fosta a chuaigh leis an dlíodóireacht mar ghairm oidhreachtúil.
Fír Dhlí na Meánaoise. An tUltach 83 (11), 22-23. Gerry Oates.
Page: 22-23
Date: 2007-11-01
Nuair a dhein an Piarsach cur síos ar mhúnlú a fhéiniúlachta, bhí idir an gaol oidhreachtúil seo a bhraith sé le náisiún Gaelach trí mhuintir a mháthar agus a eolas scolártha ar litríocht na Gaeilge i gceist sa tsamhail a tharraing sé chuige don leanúnachas a bhraith sé.
Patrick Pearse, Pádraic Mac Piarais agus seanchaithe na coille. Comhar 76 (7), 15-19. Róisín Ní Ghairbhí.
Page: 15-19
Date: 2016-07-01
Is den Ghaeltacht sa bhrí is doimhne den fhocal gach duine againn mar Éireannaigh, is é sin den Ghaelachas sinn, den saol Gaelach oidhreachtúil, ach is sa Ghalltacht, sna ceantair ina bhfuil an Béarla in uachtar le fada, a bheidh an iarracht is práinní agus is déine le déanamh chun ár n-íocsláinte indibhidiúil agus ár n-oidhreacht choiteann a ghabháil chugainn feasta.
Gaeilge gan Ghaeltacht. Feasta 61 (9), 24-27. Gearóid Ó Cléirigh.
Page: 24-27
Date: 2008-09-01
Mar: sa chéad dul síos, níl cuma radacach ar obair oidhreachtúil, ach is é an fhírinne nach síleann daoine go bhfuil an Ghaeilge tábhachtach de bhrí nach bhfuil stair na teanga ar eolas acu.
Plean simplí oibre de dhíth: 'All Politics is Local': Tip O'Neill. An tUltach 88 (9), 12-14. Ciarán Dunbar.
Page: 12-14
Date: 2011-09-01
Chomh maith leis sin ba ghnách dá chlann mhac leanúint de ghairm a athara agus bhí teaghlaigh ann a raibh leigheas agus leigheasra mar shlí bheatha acu agus ar an tséala sin d’éirigh gairm na dochtúireachta oidhreachtúla in Éirinn.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 20. Gerry Oates.
Page: 20
Date: 2007-01-01
Lena chois sin meastar go bhfuil siad muinteartha do Mhac Dhuinnshléibhe, lianna oidhreachtúla do Dhálaigh Thír Chonaill, nó gur ghlac cuid de mhuintir Dhuinn Shléibhe le Mac a’ Leagha mar shloinne ceirde.21 Sa 15ú haois bhí cáil ar Uilliam Mac an Leagha mar scríobhaí dúthrachtach a sholáthraigh dhá lámhscríbhinn ar chúrsaí leighis atá anois i leabharlann an British Museum.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 18. Marcas Mac Ruairí.
Page: 18
Date: 2007-01-01
De bhunadh Dál gCais iad agus is mar lianna oidhreachtúla na mBrianach agus do Mhac Conmhara i dTuathmhumhain a tharraing siad clú orthu féin sa mheánaois.24 Ba hiad Nicol Ó hÍceadha agus Aonghus Ó Callanáin a rinne an t-aistriúchán ar shaothar de chuid Hippocrates i 1403, agus Tomás Ó hÍceadha a scríobh lámhscríbhinn leighis do Mhaeleachlainn Ó hÍceadha i 1589.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 18. Marcas Mac Ruairí.
Page: 18
Date: 2007-01-01
De bhunadh Dhál gCais iad agus is mar lianna oidhreachtúla na mBrianach agus do Mhac Conmhara i d Tuathmhumhain a tharraing siad clú orthu féin sa mheán-aois.24 Ba iad Nicol Ó hÍceadha agus Aonghus Ó Callanáin a rinne an t-aistriúchán ar shaothar de chuid Hippocrates i 1403, agus Tomás Ó hÍceadha a scríobh lámhscríbhinn leighis do Mhaeleachlainn Ó hÍceadha i 1589.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois: Cuid II. An tUltach 83 (2), 20-21. Gerry Oates.
Page: 20-21
Date: 2007-02-01
Ciníochas: Is é an míniú is cruinne ar chiníochas ná: Réamhchlaonadh in éadan duine toisc go meastar go mbaineann sé nó sí le grúpa atá éagsúil go fisiciúil agus a meastar go bhfuil lochtanna agus easnaimh bhunúsacha air nó uirthi de bharr na héagsúlachta oidhreachtúla céanna.
Eitneachas & Ciníochas in Éirinn Inniu & Amach Anseo: (Cuid 2). Feasta 57 (11), 19-21. Micheál Mac Gréil, S.J..
Page: 19-21
Date: 2004-11-01
Ba le muintir Mhic Craith, ollúna agus filí oidhreachtúla Bhuitléaraigh na Cathrach, an talamh san áit sin agus b’​fhéidir gurbh iad a chuir oideachas ar Sheathrún; tá tuairimithe ag an staraí Kenneth Nicholls gur Chrathach ba ea a mháthair.
CÉITINN, Seathrún (c.1580–c.1644)
Date: 2017-05-24
Ba dhóigh le hÉadbhard Ó Raghallaigh[B6] (A Chronological Account of nearly four hundred Irish Writers..., 1820) gur anuas ó Chontae an Chabháin, d’​fhonn dul le sagartacht i gCill Airne, a tháinig a athair agus gur bhean de mhuintir Mhic Aogáin, ollúna oidhreachtúla na gCárthach, a mháthair agus gurbh in an fáth ar tugadh Aogán air.
Ó RATHAILLE, Aogán (c.1670–1729)
Date: 2017-05-24
Deir an tAthair Woulfe go raibh Clann an Ghobhann chun tosaigh sa Mhumhain tráth, dream liteartha a bhíodh iontu agus iad ina staraithe oidhreachtúla ag Muintir Uí Lochlainn na Boirne i gCorca Modhruaidh agus ag Muintir Uí Chinnéide in Ur-Mhumhain.
Mac an Ghabhann agus sliocht a sleachta. An tUltach 89 (5), 10-11. Gerry Oates.
Page: 10-11
Date: 2012-05-01
(Eisceacht í Nuala Ní Dhomhnaill, ar ndóigh, ach sin scéal eile ar fad.) Más ceadmhach léamh teoranta faoistiniúil a dhéanamh ar shaothair a chuirtear faoinár mbráid faoi bhrat na dírbheathaisnéise, is de réir mar a d’imigh na filí seo in aois, de réir mar a bhí páistí dá gcuid féin acu, de réir mar a cailleadh a dtuismitheoirí féin, agus b’fhéidir de réir mar a mhéadaigh ar an gciontacht úd a shamhlaigh Freud le sárú an athar, is ea a mhéadaigh an fonn a bhí orthu athbhreithniú agus athshealbhú a dhéanamh ar sheanchas teaghlaigh, ar fhearann oidhreachtúil agus ar dhúchas tuaithe a muintire rompu.
Aithreachta(s) sa Nuafhilíocht. Comhar 71 (3), 9-15. Caoimhín Mac Giolla Léith.
Page: 9-15
Date: 2011-03-01
Ní miste fosta aird a thabhairt ar chur síos an eagarthóra ar an chineál filíochta a chum Ó Fínneadha: Filíocht thuarascálach í seo, tuairisc rannpháirtí in medias res ar imeachtaí a chruinne féin de réir mhodhanna reacaireachta a tháinig anuas chuige le tuiscint oidhreachtúil.
Léirmheas. Comhar 72 (3), 27-29. Fionntán de Brún.
Page: 27-29
Date: 2012-03-01
Tá cáil ar leith freisin ar fhógra an Phiarsaigh nár mhór cúl a thabhairt le sochaí a bhí faoi réir riachtanais na heacnamaíochta agus filleadh ar luachanna a bhí bunaithe ar an daonnacht agus ar an gcultúr oidhreachtúil: baineann an ráiteas macalla amach fós: Ar an láimh eile de seans go mbeadh an Piarsach an-sásta leis an gcomhionannas agus an curaclam leathan a bhéimnítear anois sa chóras oideachais, go háirithe i scoileanna an Choiste Gairmoideachais.
Fíorú na brionglóide? Fís an Phiarsaigh agus Éire ár linne. Comhar 69 (1), 10-15. Róisín Ní Ghairbhí.
Page: 10-15
Date: 2009-01-01
Mac Giolla Rua B’as Contae Fhear Manach ó thus an teaghlach seo agus ba lianna oidhreachtúla iad do Chlann Uí Néill,Thír Eoghain, uair den tsaol.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 18. Marcas Mac Ruairí.
Page: 18
Date: 2007-01-01
Ó Ceanndubháin De réir tuairisce in Annála na gCeithre Máistir i 1416 bhí Clann Uí Cheanndubháin ina lianna oidhreachtúla, dálta Chlann Uí Laoidhigh, do mhuintir Uí Fhlaithbheartaigh, taoisigh Iar-Chonnachta, agus bhí an cúram sin orthu anuas go deireadh an 18ú haois.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 18. Marcas Mac Ruairí.
Page: 18
Date: 2007-01-01
Mac Caisín Clann de lianna oidhreachtúla in Osraighe Uachtarach a bhfuil iomrá orthu ón 12ú haois anuas.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 18. Marcas Mac Ruairí.
Page: 18
Date: 2007-01-01
Chomh maith leis sin ba ghnách dá chlann mhac leanúint de ghairm a athara agus bhí teaghlaigh ann a raibh leigheas agus leigheasra mar shlí bheatha acu agus ar an tséala sin d’éirigh gairm na dochtúireachta oidhreachtúla in Éirinn.5 Seo cuid de na teaghlaigh úd a raibh cúrsaí leighis mar shainchúram orthu ó ghlúin go chéile sa mheánaois.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois. An tUltach 83 (1), 20. Gerry Oates.
Page: 20
Date: 2007-01-01
Mac Giolla Rua B’as Contae Fhear Manach ó thus an teaghlach seo agus ba lianna oidhreachtúla iad do Chlann Uí Néill Thír Eoghain, uair den tsaol.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois: Cuid II. An tUltach 83 (2), 20-21. Gerry Oates.
Page: 20-21
Date: 2007-02-01
Ó Ceanndubháin De réir tuairisce in Annála na gCeithre Máistir i 1416 bhí Clann Uí Cheanndubháin ina lianna oidhreachtúla, dálta Chlann Uí Laoidhigh, do mhuintir Uí Fhlaithbheartaigh, taoisigh Iar- Chonnachta, agus bhí an cúram sin orthu anuas go deireadh an 18ú haois.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois: Cuid II. An tUltach 83 (2), 20-21. Gerry Oates.
Page: 20-21
Date: 2007-02-01
Mac Caisín Clann de lianna oidhreachtúla in Osraighe Uachtarach a bhfuil iomrá orthu ón 12ú haois anuas.
Lianna agus Leigheas in Éirinn sa Mheánaois: Cuid II. An tUltach 83 (2), 20-21. Gerry Oates.
Page: 20-21
Date: 2007-02-01
Ach tugannan Direánach aghaidh, go cróga agus go cráite, ar impleachtaí an easnaimh seo sa dán déanach ‘Boige’, a bhfuil idir thruamhéil agus bhinib as an gcoitiantacht ag roinnt leis: Le filleadh ar ghréasaíocht Uí Ríordáin is tróp sách coitianta é i nuafhilíocht na hÉireann trí chéile ionannú a dhéanamh idir scileanna oidhreachtúla láimhe an athar agus ceird chruthaitheach intleachtúil a mhic, mar atá ionramháil na teanga: focail á láimhseáil chomh cúramach, mar adúirt an Cadhnach tráth, ‘le huibheacha a mbeadh scolb an éin orthu’.
Aithreachta(s) sa Nuafhilíocht. Comhar 71 (3), 9-15. Caoimhín Mac Giolla Léith.
Page: 9-15
Date: 2011-03-01
Ciníochas: Is é an míniú is cruinne ar chiníochas ná: Réamhchlaonadh in éadan duine toisc go meastar go mbaineann sé nó sí le grúpa atá éagsúil go fisiciúil agus go bhfuil lochtanna agus easnaimh bhunúsacha air nó uirthi de bharr na héagsúlachta oidhreachtúla céanna.
Eitneachas & Ciníochas in Éirinn Inniu agus Amach Anseo: Taighde nach dtéann as dáta. Feasta 57 (10), 19-22. Micheál Mac Gréil, S.J..
Page: 19-22
Date: 2004-10-01
Lógó gaois.ie
gaois.ie