Léim go dtí an príomhábhar
CORPAS NA GAEILGE COMHAIMSEARTHA
Torthaí (114)
Bunú, buanú agus cosaint an teaglaigh is meanmna agus esprit an airteagail.
Bheadh impleachtaí ag vóta ‘TÁ’ nach dtuigeann ‘cosmhuintir na dea-thola’
Dáta: 2015-05-20
Nach féidir gur aiséirí, buanú, caomhnú de chineál an transubstaintiú a tharlaíonn sa Dinnseanchas.
Nuafhilíocht na Gaeilge i dtreo na Mílaoise (Cuid II): ‘An spreagadh seo ón taobh amuigh, an tinfeadh, an bhéim fleisce, cad as a dtagann sé?’ An dara cuid de chaint a thug Biddy Jenkinson ag an Tionól Liteartha agus Cultúir na Gaeilge i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh, níos luaithe i mbliana.. Feasta 53 (2), 9-12. Biddy Jenkinson.
Leathanach: 9-12
Dáta: 2000-02-01
Uimhir 5 de 1922: ACHT UM BUANÚ DLITHE ATÁ AG DUL IN EUG, 1922
Fidelma Ní Ghallchobhair. Ár dtéarmaí féin. Cois Life 2014.
Leathanach: 102
Bhí easpa cur chuige ón Stát ann maidir le buanú agus forbairt na Gaeilge.
Díospóireacht de dhíth faoi stádas na Gaeltachta - Ó hAoláin – Pól Ó Muirí Eagarthóir Gaeilge
Dáta: 2009-06-03
Beatha teangan í labhairt agus buanú teangan í scríobh,’ a deirtear.
Ionsaí!. Feasta 62 (3), 9-11. Domhnall Mac Síthigh.
Leathanach: 9-11
Dáta: 2009-03-01
Deireadh an tsaoil mar atá, ach buanú mo chuimhní poircealláin don chéad ghlúin eile.
Cuimhní Poircealláin. Feasta 62 (6), 7-8. Majella McDonnell.
Leathanach: 7-8
Dáta: 2009-06-01
Beatha teangan í labhairt, a deirtear, buanú teangan í scríobh.
Mo Ghúna Síoda Buí. Feasta 63 (8), 11-12. Domhnall Mac Síthigh.
Leathanach: 11-12
Dáta: 2010-08-01
Cinnte is saoithiúil an rud é don Pháirtí Phoblachtánach, Fianna Fáil, bheith ag buanú na críochdheighilte.
Máguaird. An tUltach 86 (2), 6-7. Guaire.
Leathanach: 6-7
Dáta: 2009-02-01
Buanú ba ea an dara hoíche.
Éilis Ní Anluain. Filleann Seoirse. Leabhar Breac 2011.
Leathanach: 046
Buanú.
Éilis Ní Anluain. Filleann Seoirse. Leabhar Breac 2011.
Leathanach: 145
D’infheistigh an Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta €1.3 milliún sa togra seo mar chuid d’iarracht tacú le buanú na Gaelainne mar theanga phobail in Iarthar Dhuibhneach.
Forbairt nua d’Iarthar Dhuibhneach
Dáta: 2014-10-09
1.15i.n SEOLADH LEABHAIR: Seolfar an saothar ‘Lámhleabhar Pleanáil agus Buanú Teanga’ tar éis sheimineár Chonradh na Gaeilge.
IMEACHTAÍ – Oireachtas na Gaeilge 2014
Dáta: 2014-10-30
Ócáid ar leith a bhí ann, sa mhéid is gur bronnadh an BA sa Ghaeilge Fheidhmeach agus an Dioplóma sa Phleanáil agus Buanú Teanga den chéad uair i stair na hollscoile.
Bronnadh Dioplóma sa Phleanáil agus Buanú Teanga agus BA sa Ghaeilge Fheidhmeach in OÉG
Dáta: 2015-10-27
Níor bhain an chuid is mó de na moltaí airgeadais le buanú na Gaeilge mar theanga an phobail, rud a d'fhág an polasaí Gaeltachta lochtach.
John Walsh. Díchoimisiúnú Teanga – Coimisiún na Gaeltachta 1926. Cois Life 2002.
Leathanach: 021
Tá straitéis curtha chun cinn ag an rannóg seo chun forbairt an phobail a nascadh le buanú teanga:
John Walsh. Díchoimisiúnú Teanga – Coimisiún na Gaeltachta 1926. Cois Life 2002.
Leathanach: 028
Léiríonn na meonta seo an nasc idir buanú na Gaeilge sa Ghaeltacht agus stádas na teanga go náisiúnta.
John Walsh. Díchoimisiúnú Teanga – Coimisiún na Gaeltachta 1926. Cois Life 2002.
Leathanach: 029
Chuir lucht na heagraíochta sin go mór, trína bhfriotal, trína bhfeachtais agus trína bhfealsúnacht, le cruthú agus buanú chonstráid na Gaeltachta.
Caitríona Ó Torna. Lúb ar Phár 7 – Cruthú na Gaeltachta (1893–1922). Cois Life 2005.
Leathanach: 062
Cinnte caithfidh na daoine féin, taobh istigh agus taobh amuigh den Ghaeltacht, seilbh a ghlacadh ar an teanga agus an fhreagracht a ghlacadh lena buanú.
An Ghaeilge i nGaoth Dobhair — Cad is féidir a dhéanamh lena Buanú: Chomhchoiste Dála ar Ealaíon, Spórt, Turasóireacht, Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta. Feasta 56 (6), 27. Éamonn Mac Niallais.
Leathanach: 27
Dáta: 2003-06-01
Chuir Eóin an-bhéim sa nuachtán ar an tábhacht a bhain le buanú agus le labhairt na Gaeilge féin.
Léirmheas. Feasta 58 (2), 19-21. Seán Mac Mathúna.
Leathanach: 19-21
Dáta: 2005-02-01
Is cur chuige agus forlámhas na Stát Aontaithe is mó atá i gceist sa chogaíocht seo, agus is beag a chabhraíonn sé le buanú na síochána sna réigiúin mhíshocra sin.
Smaointe Polaitíotcha. Feasta 66 (6), 4-5. Seán Ó Loinsigh.
Leathanach: 4-5
Dáta: 2013-06-01
Tá baol ann gur mó ag ár bpáirtithe polaitíochta a mbuntáiste polaitiúil féin seachas an leas coiteann a bhaineann le buanú na síochána ar an oileán ar fad.
Eagarfhocal. Feasta 68 (10), 2. Peadar Mac Fhearghusa.
Leathanach: 2
Dáta: 2015-10-01
Tá cumainn éagsúla i Luxeuil a bhaineann le buanú agus ceiliúradh a dhéanamh ar an oidhreacht a d’eascair as saol agus saothar an naoimh.
Naomh Colmán. Feasta 68 (3), 15-16. Niall Ó Murchadha.
Leathanach: 15-16
Dáta: 2015-03-01
Nuair a shocraigh an fear geal ón Bheilg nó ón Fhrainc tosaíocht a thabhairt don Tutsi thar an Hutu, rinne sé buanú ar chiníochas agus tréibheachas.
Saighdiúir thar sáile – Cathal Póirtéir
Dáta: 2015-07-15
Ach bhí sé dílis do theagasc na hathbheochana - Beatha teanga í a labhairt; buanú teanga í a scríobh.
Ni gan toradh a bhi a dhilseacht don fhocal – Gan údar
Dáta: 2003-05-14
Ní fiú, ach an oiread, gan iarracht a dhéanamh rialacha a dhréachtú agus a chur i gcrích ar mhaithe le buanú teanga.
Ni fiu riail gan chiall - na histeire leis – Eagarthoir Gaeilge: Pol O Muiri
Dáta: 2005-10-12
Tá fís na saoirse Meiriceánaí seo le craobhscaoileadh fud fad na cruinne, agus ‘An Parthas Nua’ le cur i réim agus le buanú.
Comhar Úrdhoimhnithe. Feasta 59 (5), 41-42. Colm Ó Tórna.
Leathanach: 41-42
Dáta: 2006-05-01
Fós féin, ní leor í san riocht ina bhfuil sí faoi láthair más buanú na teanga ár gcuspóir i gcónaí.
Duais Uí Dhoibhlinn bronnta ar Thomás Mac Síomóin. Feasta 61 (1), 15. Gan Údar.
Leathanach: 15
Dáta: 2008-01-01
Cabhraíonn sé le húsáid na Gaeilge a thosú nó a leathnú i réimse an teaghlaigh, rud a chabhraíonn le buanú agus le leathnú na Gaeilge sa phobal.
An Ghaeilge sa Chóras Oideachais — Réamhscolaíocht. Feasta 61 (5), 45-46. Clíona Frost.
Leathanach: 45-46
Dáta: 2008-05-01
Comhartha a leithéid go ndéantar na modhanna cumarsáide idirghníomhacha is nua a insealbhú le linn bheith ag buanú cleachtais oideachasúla ar léir a ndoimhneas is a scóip ar críochnúlacht na bhfoilseachán féin.
Shanghaighte?: Éire, an Iasacht agus an tArd-Oideachas. Feasta 64 (5), 19-23. Neil Buttimer.
Leathanach: 19-23
Dáta: 2011-05-01
Cionn is gur truailliú na staire atá i gceist, níl buanú i ndán dó, cé go leantar ag cothú mioscaise agus amhrais agus éiginnteachta san idirlinn.
Ar Mo Mharanadh: Míotais na Staire & an Ghairm. Feasta 64 (9), 29. Pádraig Ó Snodaigh.
Leathanach: 29
Dáta: 2011-09-01
Bhí Clinton ag teacht leis an mbarúil gurb é feidhmiú na polaitíochta agus buanú na síochána an obair is dúshlánaí ar fad, an saothar nach mór a dhéanamh go seasta.
An mairfidh athmhuintearas na sochraide?: An ndéanfaidh polaiteoirí Stormont rud ar Bill Clinton a ghríosaigh iad chun bailchríoch a chur ar obair Martin McGuinness? – Póilín Ní Chiaráin
Dáta: 2017-03-26
Fós féin, ní leor í sa riocht ina bhfuil sí faoi láthair más buanú na teanga ár gcuspóir i gcónaí.
Bronnadh Uí Dhoibhlin. An tUltach 84 (1), 20-21. Gan údar.
Leathanach: 20-21
Dáta: 2008-01-01
Bronnadh céim oinigh ar Camilleri in UCD le linn 2011 agus is buanú ar an mheas a léirigh sin atá sa leabhar seo.
An Iodáil agus Fear Manach. An tUltach 91 (7), 7. Guaire.
Leathanach: 7
Dáta: 2014-07-01
Bhí meascán mearaí d’imeachtaí á reáchtáil mar chuid den deireadh seachtaine, ach is é seimineár an tionóil a tharraing an aird is mo: ‘Ag Buanú Phobail Ghaeltachta’.
Ag Buanú Phobail Ghaeltachta: "Ní neart go cur le chéile" – Seán Ó Baoill
Dáta: 2017-07-04
Is cinnte, áfach, nár chabhraigh an cinneadh sin le buanú na Gaeilge mar theanga theaghlaigh sa Ghaeltacht.
ANAILÍS: Cé mhéad gasúr réamhscoile a labhraíonn Gaeilge?: Céard atá ag tarlú i measc na n-aoisghrúpaí éagsúla maidir le húsáid na Gaeilge? Sa chéad chuid den saothar anailíse seo féachtar ar na figiúirí daonáirimh maidir le gasúir san aoisghrúpa réamhscoile, a bhí idir 3-4 bliana d’aois in 2016 – Donncha Ó hÉallaithe
Dáta: 2017-11-27
Bhí meascán mearaí d’imeachtaí á reáchtáil mar chuid den deireadh seachtaine, ach is é seimineár an tionóil a tharraing an aird is mo: ‘Ag Buanú Phobail Ghaeltachta’.
5 fhíseán cúrsaí reatha is mó ó 2017 – Gan ainm
Dáta: 2017-12-31
Mhaigh Eo ná dlús na gcainteoirí Gaeilge a chosaint iontu agus tacaíocht a chur ar fáil a dhéanfaidh buanú ar úsáid na Gaeilge mar theanga theaghlaigh agus phobail iontu.
Staidéar cuimsitheach teangeolaíoch ar úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht: impleachtaí do Ghaeltachtaí Mhaigh Eo. Léann Teanga: An Reiviú 1, 98-117. Conchúr Ó Giollagáin.
Leathanach: 98-117
Dáta: 2013-05-01
Tagraíonn McDonald (2010) don chineál seo measúnaithe agus déanann sí buanú ar a molann Biggs (1999) agus Race (2007) agus iad ag brú na foghlama doimhne chun cinn.
Tábhacht an phróisis mheasúnaithe agus an aiseolais i gcuraclam na Gaeilge ag an tríú leibhéal. Léann Teanga: An Reiviú 1, 5-16. Belinda McHale.
Leathanach: 5-16
Dáta: 2013-05-01
Tugadh le fios gur féidir leas a bhaint as comparáidí den chineál seo chun an buanú agus an saibhriú teanga a éascú.
Dhá dtrian den dtrian den damhsa an chosúlacht - súilfhéachaint ar an tséimeantic chognaíoch i gcothú tuisceanna ar chosúlachtaí agus ar phatrúin mheafaracha sa Ghaeilge. Léann Teanga: An Reiviú 6, 103-117. Dorothy Ní Uigín.
Leathanach: 103-117
Dáta: 2018-05-01
Tá nath sa Ghaeilge a deir: ‘Beatha teanga í a labhairt, buanú teanga is ea a léamh’.
An tÚrscéal sa Mhanainnis ...: Tá an t-úrscéal sa Mhanainnis 100 bliain níos óige ná an t-úrscéal Gaeilge.. Comhar 77 (6), 24-28. Alan Titley.
Leathanach: 24-28
Dáta: 2017-06-01
Ní fuascailt ón sclábhaíocht a bhí ann, faoi mar a tuigeadh dúinn san Iarthar lenár linn, ach buanú sclábhaíochta.
Ní mar a shíltear a bhítear- Trump agus saol na mbréag: Ní cead cainte atá á bhaint de na daoine lenár linn féin ach uirlis agus eochair na smaointeoireachta, a scríobhann Diarmuid Johnson. Comhar 77 (6), 10-11. Diarmuid Johnson.
Leathanach: 10-11
Dáta: 2017-06-01
Tá dualgais thraidisiúnta an fhile pobail Ghaelaigh á gcomhlíonadh anseo: ríomhadh an ghinealaigh, caomhnú an bhéaloidis, aithris eachtraí ón stair áitiúil, buanú na cuimhne.
Léirmheas. Comhar 78 (1), 30. Gan ainm.
Leathanach: 30
Dáta: 2018-01-01
Cúrsaí iad sin nach bhfágann ach cúinní cúnga ag bunchuspóir na hollscoile, tóraíocht agus buanú na daonnachta.
Oscailt oifigiúil Léachtaí Cholm Cille XLII. Léachtaí Cholm Cille XLII, 7-9. Breandán Ó Doibhlin.
Leathanach: 7-9
Dáta: 2011-01-01
Is cosúil, mar sin, go bhfuil an lucht dáilte deontas ag buanú an cineál sin tuairimíochta mar go samhlaítear éascaíocht gan aon choinníoll teanga a bheith ag gabháil le dáileadh deontas.
Tadhg Ó hIfearnáin & John Walsh. An Meon Folaithe. Cois Life 2018.
Leathanach: 014
Dar le Pádraig, tá iompar teanga an dreama óig seo ag buanú agus ag normalú úsáid na Gaeilge trína gcleachtas rialta Gaeilge féin:
Tadhg Ó hIfearnáin & John Walsh. An Meon Folaithe. Cois Life 2018.
Leathanach: 025
Ní dóigh liom gurb é buanú an tsloinne atá ag déanamh buartha duit mar tá Naoise ann chun féachaint chuige sin.”
Alan Desmond. An Gaeilgeoir Grámhar. LeabhairCOMHAR 2011.
Leathanach: 078
Dúradh go mbeadh an branda “mar acmhainn chun an Ghaeltacht, agus gach gné de shaol na Gaeltachta a chur chun cinn” ar mhaithe “le buanú” na teanga agus phobal na Gaeltachta.
‘Gaeltacht na hÉireann’ – lógó nua seolta ag Údarás na Gaeltachta: Tá sé i gceist ag branda nua de chuid an Údaráis an Ghaeltacht a chur chun cinn mar áit ar leith ó thaobh an chultúir agus an ghnó – Gan údar
Dáta: 2018-09-24
An dúshlán mór atá ann anois, áfach, ná a chinntiú go mbainfear an oiread úsáide agus is féidir as na háiseanna nua seo ar mhaithe le forbairt agus buanú na Gaelainne sa dúthaigh.
Forbairt nua d’Iarthar Dhuibhneach
Dáta: 2014-10-09
Buanú teanga í a scríobh” an mana atá ag an cohórt scríbhneoirí seo agus tá siad buartha nach mbeidh scríbhneoirí óga an lae inniu in ann a scileanna cruthaitheacha a fhorbairt ceal ardáin.
Cruinniú á éileamh le FnaG faoi ‘chruachás’ na scríbhneoirí
Dáta: 2014-10-29
Dúirt Seán Ó Foghlú go n-aithníonn an Roinn Oideachais agus Scileanna, “go bhfuil go leor tairbhe ag baint leis an oideachas lán-Ghaeilge, tairbhe a chuimsíonn an leas oideachais do na foghlaimeoirí agus buanú na Gaeilge sa chóras oideachais”.
‘Tréimhse lán-tumoideachais’ le ceadú
Dáta: 2014-11-21
“Tríd an Dioplóma sa Phleanáil agus Buanú Teanga atá á thairiscint acu i gcomhar le hÚdarás na Gaeltachta cuirtear oiliúint ar mhuintir na Gaeltachta ionas gur féidir leo ceannas a ghlacadh ar thodhchaí na pleanála teanga sa Ghaeltacht.
Deontas €900,000 d’Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge
Dáta: 2014-12-04
Buanú: Deir na húdair gur focal tábhachtach an focal seo sa phleanáil teanga ach cinniúnaithe muide de bharr nádúr na háite seo – idir ainnise na haimsire, teirce na créafóige agus an slogadh a rinne an imirce ar ár bpobal agus ar ár misneach.
Comhairle don Phleanálaí Teanga: is ar chur i gcéill a mhair tionscal na Gaeilge go dtí seo…
Dáta: 2015-03-25
Deir Cathal Goan le Tuairisc.ie gur chúis imní dó nach bhfuil maoiniú ceart ar fáil agus go bhfuil sé “ag súil go gcuirfear leis na hacmhainní a chuirtear ar fáil don chnuasach amach anseo agus go dtuigfear a thábhachtaí is atá buanú agus beathú an chnuasaigh”.
Easpa acmhainní Chnuasach Bhéaloideas Éireann ina húdar imní
Dáta: 2015-10-28
De réir na straitéise,‘sula mbeidh cothú agus buanú an chothromais cine ina ngnáthchuid den riarachán poiblí, caithfidh ranna agus údaráis phoiblí na constaicí a aithint agus céimeanna a ghlacadh chun iad a shárú’.
Cancar ab ea seicteachas a chráigh pobal an tuaiscirt – gné eile den fhuath céanna é an ciníochas
Dáta: 2015-12-15
Nuair a fhoilsítear drámaí i gcnuasach déantar buanú éigin orthu don phobal drámaíochta agus dá fheabhas aiste de Paor, bheifí ag súil, b’fhéidir, le tráchtaireacht áirithe ar phlotaí agus ar bhrí línte ar leith mar áis don phobal sin.
Léirmheas. Comhar 72 (4), 25. Róisín Ní Ghairbhí.
Leathanach: 25
Dáta: 2012-04-01
Is deacair a shamhlú, freisin, go bhfeicfidh na comhlachtaí ná an pobal go ginearálta go bhfuil bunú agus buanú iompar Gaeilge i gcomhlachtaí mar thosaíocht ag an Údarás i bhfianaise an leibhéil infheistíochta atá á dhéanamh acu sa réimse (Ó Cinnéide, Mac Donnacha agus Ní Chonghaile 2001: 149).
Aidan Doyle, Siobhán Ní Laoire: Aistí ar an Nua-Ghaeilge - in Ómós do Bhreandán Ó Buachalla. Cois Life 2006.
Leathanach: 125
Mar tá cumhachtaí an Údaráis réasúnta teoranta chomh fada agus a bhaineann le déileáil le buanú agus spreagadh na Gaeilge, nó ‘caomhnú agus leathadh na Gaeilge mar phríomh-mheán cumarsáide sa nGaeltacht’, mar atá ráite san Acht - tá na cumhachtaí sin an-teoranta (Ó hAoláin 2004a).
Aidan Doyle, Siobhán Ní Laoire: Aistí ar an Nua-Ghaeilge - in Ómós do Bhreandán Ó Buachalla. Cois Life 2006.
Leathanach: 126
Dá bhrí sin, cé gur go hindíreach den chuid is mó a d’imríodh an Ghaeilge tionchar ar fhorbairt na Gaeltachta, d’fhéadfadh ról na teanga éirí i bhfad níos tábhachtaí agus níos dírí as seo amach, i dtaca le cruthú fostaíochta agus le buanú acmhainne nó sócmhainne a d’fhéadfadh leas síceolaíoch agus cultúrtha an phobail a dhéanamh.
Aidan Doyle, Siobhán Ní Laoire: Aistí ar an Nua-Ghaeilge - in Ómós do Bhreandán Ó Buachalla. Cois Life 2006.
Leathanach: 139
Ag an am a bhfuil na hathruithe seo tagtha i réim feictear go bhfuil an tÚdarás ag cur níos mó béime ar an teanga agus ar chomhlachtaí a chuireann le buanú na teanga sa Ghaeltacht.
Tadhg Ó hIfearnáin, Máire Ní Neachtain: An tSochtheangeolaíocht: Feidhm agus Tuairisc. Cois Life 2012.
Leathanach: 267
Cé go raibh buanú agus leathnú na Gaeilge sna ceantair Ghaeltachta lárnach i bhfeachtais an Chonartha ón tús, ba dheacair beart a dhéanamh de réir an bhriathair sin i dtaobh na haidhme áirithe sin.
Caitríona Ó Torna. Lúb ar Phár 7 – Cruthú na Gaeltachta (1893–1922). Cois Life 2005.
Leathanach: 062
Dhearg sé orthu arís is arís eile.’ 42 Scar Ó Grianna le Conradh na Gaeilge nuair ba léir dó, amhail Seán Mac Saoirse i leabhar Wilmot, gur mó an dúthracht a bhí á caitheamh acu le gothaí an Ghaelachais a chothú ná le buanú na teanga sna ceantair Ghaeltachta.
Máirín Nic Eoin. Trén bhFearann Breac – An Díláithriú Cultúir agus Nualitríocht na Gaeilge. Cois Life 2005.
Leathanach: 186
Tá léargas na litríochta sin ag teacht, tríd is tríd, le léamh Declan Kiberd ar shocheolaíocht na hiarchoilíneachta in Éirinn: Gné í seo a thagann chun cinn go háirithe ó na seascaidí ar aghaidh, de réir mar a aithníodh nár leor an fhorbairt gheilleagrach – agus an buanú pobail a lean é – le leas phobal na Gaeilge a chinntiú.
Máirín Nic Eoin. Trén bhFearann Breac – An Díláithriú Cultúir agus Nualitríocht na Gaeilge. Cois Life 2005.
Leathanach: 210
Ach i gcás chomh tábhachtach le buanú na síochána sa Tuaisceart tá sé thar a bheith riachtanach go ndéanfaí iarracht ar chuntas barántúil a thabhairt ar eachtra, in áit a bheith ag brath ar dhreamanna a bhfuil a gcamchláir féin acu.
Eagarfhocal: Triúr na Colóime. Feasta 54 (9), 3. Pádraig Mac Fheargusa.
Leathanach: 3
Dáta: 2001-09-01
Cé nach ndéarfadh éinne inniu, tá súil agam, nach raibh Protastúnaigh in Eaglais na hÉireann arbh é leasú iompar na hEaglaise Rómhánaí ba mhó ab ábhar buartha dóibh, is léir freisin gur bhain gábh­áil talún, buanú cumhachta agus cosaint phribhléidí aicme amháin leis an scéal.
Dídeanaithe: An chéad cheann de dhá alt bunaithe ar chaint a thug Nollaig Ó Gadhra ag ‘Parlaimint na nÓg’ ar an gCeathrú Rua, 17 Samhain seo caite, mar a raibh an t-ábhar seo á phlé ag mic léinn tríú leibhéal ó Albain agus coláistí na hÉireann.. Feasta 55 (2), 15-16. Nollaig Ó Gadhra.
Leathanach: 15-16
Dáta: 2002-02-01
Is cúis an-áthais dom a bheith anseo anocht chun an Chomhdháil Bhliantúil seo a oscailt agus i bhfianaise téama na Comhdhála, bunú agus buanú na scoileanna — tá sé tráthúil chomh maith breathnú ar a bhfuil bainte amach, agus féachaint cá bhfuilimid agus cá bhfuil ár dtriall.
Bunú & Buanú Gaelscoileanna: Óráid a thug Breandán Mac Cormaic Cathaoirleach, An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta ag Comhdháil Bhliantúil Ghaelscoileanna Cill Chainnigh, Aoine, 19 Samhain 2004. Feasta 57 (12), 28-31. Breandán Mac Cormaic.
Leathanach: 28-31
Dáta: 2004-12-01
De bharr baint ó thús a bheith ag an Ollscoil seo le bunú agus buanú na ceardlannaíochta sa Ghaeilge, mar a chonacamar thuas, sé tuairim an fhir eagair seo gur mhaith ab fhiú Scoil Liteartha, nó Ionad Liteartha a bheith lonnaithe ar an gcampas cois Coiribe.
Go Nuige seo: Mír de bhrollach saothair atá bunaithe ar cheardlannaa agus ar léamhanna a d’eagraigh Pádraig Ó Cíobháin in Áras na Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, le linn a chéad bhliain mar scríbhneoir cónaitheach, agus a fhoilseoidh Coiscéim go luath. Feasta 57 (4), 19-21. Gan údar.
Leathanach: 19-21
Dáta: 2004-04-01
Luaigh sí freisin go raibh easnaimh mhóra ó thaobh ócáidí sóisialta do leanaí trí Ghaeilge, agus go raibh ceisteanna tromchúiseacha ann maidir le buanú na Gaeilge i measc leanaí gurb í an Ghaeilge a gcéad teanga sna scoileanna Gaeltachta.
In am don Rialtas faillí sa Striéis 20 Bliain don Teanga a chur in a cheart. Feasta 66 (3), 25. Gan údar.
Leathanach: 25
Dáta: 2013-03-01
Ó 1988 i leith, tá tréimhsí fada caite aige ag plé le bunú agus buanú gaelscoileanna, ina measc Gaelscoil Naomh Pádraig, Gaelscoil Eiscir Riada agus Gaelcholáiste Chois Life, iad ar fad i Leamhcán, Co.
Gradam an Phiarsaigh. Feasta 66 (5), 30. Gan údar.
Leathanach: 30
Dáta: 2013-05-01
Is meanma é ar a mbraitheann gach a bhaineann le saothrú agus le buanú na córa, na saoirse, agus na síochána inár measc uile, saoránaigh na cruinne, in ainneoin í a bheith ligthe i ndearmad de bharr aineolais nó easpa suime.
Ár nGalar agus ár nGá. Feasta 66 (9), 9-11. Colm Ó Tórna.
Leathanach: 9-11
Dáta: 2013-09-01
I have no plans to raise the issue in this context." Ach ní hé sin an méid a scríobh Fianna Fáil ina bhforógra i 1997: "Tacaíonn Fianna Fáil go hiomlán leis an bhfeachtas chun go mbeadh an Ghaeilge ina teanga oifigiúil san Aontas Eorpach." Agus i gClár an Rialtais, scríobhadh: "Tacaíonn an Rialtas nua leis an bhfeachtas chun an Ghaeilge bheith mar theanga oifigiúil san Aontas Eorpach agus go mbeadh buanú na teanga ina chritéir le haghaidh pleanáil sna Gaeltachtaí." Baineadh an dara cuspóir amach.
Leanann Fianna Fail lena bpolasai hara-kiri teanga – Gan údar
Dáta: 2002-02-13
And more than a few blame not being known by the world on the fact that they write in the language of a small nation." Creideann Jancar i luach an fhocail scríofa agus déarfainn go dtuigfeadh sé gáir chatha as aois eile: "Beatha teanga í a labhairt; buanú teanga í a scríobh." Ar seisean: "There is an odd secret to writing - it can, with the mere 25 letters of the Slovene alphabet or whatever number of letters are in the alphabet of any other language, express the multifariousness of human life, and poems and stories can reach amazing fantasy landscapes ...
Dalta an tSeoighigh a thainig on tSloivein – Gan údar
Dáta: 2004-03-24
An immense edifice of human knowledge, painstakingly assembled over millennia by countless minds, is eroding, vanishing into oblivion." Beatha teanga í a labhairt; buanú teanga í a scríobh.
Bás teanga – Pól Ó Muirí Eagarthóir Gaeilge
Dáta: 2009-01-07
"Tá ceannródaíocht áirithe tugtha ag Éirinn i gcothú dea-chleachtas éagsúlacht teanga sa reachtaíocht agus sna hinstitiúidí Eorpacha, agus is léir dúinne anois gur gné logánta de shaothar domhanda is ea buanú agus caomhnú na teanga againn féin." Díríonn na húdair ar na deacrachtaí praiticiúla atá roimh ollscolaíocht Ghaeilge agus ar an riachtanas atá léi.
Dushlan eile - forbairt na hollscolaiochta – Eagarthoir Gaeilge: Pol O Muiri
Dáta: 2004-02-25
Gaisce ab ea buanú na nuaphóilíneachta i dtús an chéid seo ach cúis bhuartha is ea an gábh ina bhfuil an PSNI tar éis trí mhí de léirsithe faoi bhratach na Ríochta Aontaithe.
'Póilíneacht pholaitiúil' an Tuaiscirt – Poilin Ni Chiarain
Dáta: 2013-03-06
Tá sé chomh maith againn an abairt a athrú: "Beatha teanga í a labhairt; buanú teanga í a chraoladh." Leis an fhocal labhartha - bíodh sé ar raidió nó ar theilifís - an lá, is cosúil.
Lionn dubh Louis – Gan údar
Dáta: 2003-03-05
Ní mór do pholasaí comhaontaithe idir na páirtithe leasmhara guth comhaontaithe a léiriú, ón scoil aníos, agus ní mór don pholasaí treoir phraiticiúil a leagan amach faoi na míreanna éagsúla den mhórphictiúr, ó chóiríocht scoile go buanú scoile, agus ó thaobh sholáthar cuí áiseanna agus acmhainní, teagascóirí agus treoirlínte do chleachtas an tumoideachais i ngaelscoileanna ar bhonn uile oileánda.
Tumoideachas Mórphictiúr. Feasta 60 (2), 19-22. Bláthnaid Ní Ghréacháin.
Leathanach: 19-22
Dáta: 2007-02-01
Is maith linn a bheith ag clamhsán faoin nós seo atá seanbhunaithe anois i measc ár bpolaiteoirí, agus iad ag iarraidh a chur ina luí orainn gur obair thaidhleoireachta ata ar bun acu; iad ag cothú dea-mhéine i dtíortha thar lear, agus ag buanú caidrimh lenár gcine i bhfad i gcéin.
Eagarfhocal. Feasta 60 (4), 3. Pádraig Mac Fhearghusa.
Leathanach: 3
Dáta: 2007-04-01
Gnó é a bhaineann le cothú agus le buanú, le labhairt, le léamh agus le scríobh ár dteanga shinseartha, an teanga liteartha is ársa san Eoraip, seachas an Laidin agus an Ghréigis féin.
Anuas den tSeilf. Feasta 62 (12), 29-31. Cailliomachas.
Leathanach: 29-31
Dáta: 2009-12-01
Ba bheag aistí próis a d’fhoilsigh an Conaireach ar Inis Fáil, i ndáiríre, ach tá ceann suntasach amháin: ‘Ceisteanna a Bhaineas le Buanú na Gaeilge sa nGaeltacht’, a foilsíodh ar an iris idir Mí na Nollag 1909 agus Mí Eanáir 1910.
Tréimhseacháin agus Colúin Chonradh na Gaeilge sa Chéad Fhiche Bliain den Fhichiú hAois: Irisí Craoibhe an Chonartha i Londain & i Meiriceá agus Colúnaíocht Ghaeilge in Éirinn. Feasta 62 (7), 19-23. Dorothy Ní Uigín.
Leathanach: 19-23
Dáta: 2009-07-01
Is ábhar éadóchais dom ar uairibh go bhfuilimid ag déanamh faillí ar ár dteangain, go bhfuilimid ag tabhairt cúl le cine, go bhfuilimid ag tréigint ár n-oidhreachta, ach is ábhar dóchais agus misnigh dom go bhfuil an teanga á slánú, á caomhnú agus á buanú ag leithéidí Eibhlín, atá ag caitheamh dua agus saothair chun a cuid machnaimh a chur ar phár.
Mo Ghúna Síoda Buí. Feasta 63 (8), 11-12. Domhnall Mac Síthigh.
Leathanach: 11-12
Dáta: 2010-08-01
Bíodh gur imigh ar a shiúlta i mórán cúinní d’Éirinn, ba gheal leis de shíor filleadh chun tamallacha cuideachtan orthu siúd ar mhór aige a n-oidhreacht chultúir, saíochta is teanga agus ar dhein oiread lena buanú.
Eachtraí san Oideachas. Feasta 63 (9), 8-13. Neil Buttimer.
Leathanach: 8-13
Dáta: 2010-09-01
Ag bun an leathanaigh faightear léaráid shimplí de Phróiseas Malartú Teanga mar atá sé mínithe anseo, agus múnla don Phleanáil Teanga agus a phríomhréimsí dá réir:1 Stádas Comhdhaonnach; Sealbhú na Teanga / Cumas; Úsáid na Teanga; Cothú agus Buanú Pobail Teanga; Aistriú Teanga ó ghlúin go glúin trí mheán an Teaghlaigh.
An tSamhail Nua Mhaoinithe: Samhail Nua ‘Dhí-mhaoinithe’ (Cuid 2). Feasta 65 (5), 27-31. Maolsheachlainn Ó Caollaí.
Leathanach: 27-31
Dáta: 2012-05-01
Go deimhin bhí grá aici don teanga agus spreag sí mé len í a fhoghlaim agus a labhairt.’​ Deir Ó Héalaí: ‘Thug an t-iarmhar beag Gaeilgeoirí dúchais—a mháthair féin ar dhuine acu—a bhí thart ar Choillte Mach agus é ag fás suas, léargas faoi leith dó ar a oidhreacht shinseartha, agus chinn sé go luath ina shaol a dhícheall a chaitheamh le sealbhú agus buanú na hoidhreachta seo.’​ Bhí sé ar scoil ag Siúracha Naomh Lughaidh sa bhaile agus spreag duine díobh é chun spéis a chur sa Ghaeilge, ar dá thoradh a bhuaigh sé ceann de dhuaiseanna Dhubhglas de hÍde[B4].
MAC COISDEALA, Liam (1906-1996)
Dáta: 2017-05-24
“Is cinnte go bhfuil an tionscal seo ar cheann de na tionscail is fearr agus is tábhachtaí sa Ghaeltacht agus tá tábhacht eacnamaíochta chomh maith le tábhacht maidir le buanú agus sealbhú na Gaeilge ag baint léi, agus gan na mná/fir tí ní bheadh aon scéim ann,” a dúirt sé.
Ardú den chéad uair le 10 mbliana anuas ar dheontas na ‘mná tí’ fógartha ag Kyne: D'fhógair Aire Stáit na Gaeltachta Seán Kyne ar maidin go bhfuil an ráta laethúil a íoctar in aghaidh an scoláire le mná tí na Gaeltachta á ardú ó €9.50 go dtí €10.00 in aghaidh an scoláire – Gan údar
Dáta: 2017-04-03
Rith sé liom agus mé i Músaem na Leabhar (lámhscríbhinní go láidir san áireamh, gan amhras, ann) in Eireaván na hAirméine le gairid, go mb’fhéidir go bhfuil an t-athrú ag dul róghasta, go bhfuil a mbíonn muid spleách ar leabhair fá dtaobh de á chur as an reicneáil, go mbeidh deacracht i dtaobh staire amach anseo mura mbíonn buanú an taifid agus tuiscint ar na léamha éagsúla is mithid a dhéanamh ar an taifead sin, más mian linn a bhfuil ar taifead a thuiscint, go mór san áireamh agus slán á fhágáil againn leis na meáin chlóite.
Cá bhfuil an Airméin? An tUltach 90 (10), 18-19. D Ó MaolBlagaide.
Leathanach: 18-19
Dáta: 2013-10-01
Tá an file ag críochnú a dháin gan aige ach dímheas ar gach duine againn, ar na daoine atá ag bunú agus ag buanú an tsaoil nua, an dream gan fréamhacha i dtalamh, lucht na cathrach agus daoine cosúil leis féin a thréig an seansaol, saol na tuaithe.
Nótaí ar fhilíocht an Ardleibhéil - Cuid I: A bhí mar bhonn lena chuid cainte ar Lá Litríochta Ollscoil Uladh, Coláiste Mhic Aoidh, Doire Cholmcille, Dé hAoine, 12 Aibreán 2013. An tUltach 90 (4), 10-11. Gréagóir Ó Dúill.
Leathanach: 10-11
Dáta: 2013-04-01
Thug an tAire Talmhaíochta, Simon Coveney, le fios anuraidh, go dtuigeann an Roinn an tábhacht a bhaineann le caomhnú agus buanú na bhfoinsí géiniteacha atá dúchasach ag an tír seo agus, mar sin, tá roinnt gúm curtha i gcrích le cuidiú le daoine a thógann pórtha annamha agus dúchasacha ar a gcuid feirmeacha ag dúil lena líon a choinneáil seasta nó fiú a mhéadú.
Pór Dúchasach Eallaigh. An tUltach 92 (6), 10-11. Anna Ní Fhearraigh & Maitiú Ó Murchú.
Leathanach: 10-11
Dáta: 2015-06-01
Ba chuid shuntasach den aidhm náisiúnta athnuachan agus buanú na Gaeilge sa bpobal Gaeltachta agus go mbeadh sí ina teanga bhisiúil lasmuigh di, ach is é fírinne an scéil anois go bhfuil an chuid seo den fhís náisiúnta ar tí titim as a chéile de bharr easpa feidhme sa bpolasaí agus mísheasmhacht na Gaeilge sa nGaeltacht.
Géarchéim na Gaeltachta - cur chuige nua le dul i ngleic le seandúshláin: Seachas an pobal Gaeltachta a chur ar éidreoir in am seo na héigeandála, ba cheart treoir agus tacaíocht mhacánta a thabhairt dóibh i Straitéis 20 Bliain don Ghaeltacht, a deir Conchúr Ó Giollagáin. Comhar 76 (11), 10. Conchúr Ó Giollagáin.
Leathanach: 10
Dáta: 2016-11-01
Mar chomhartha ómóis d’iarrachtaí na nglún a tháinig romhainn agus mar fhógra faoi dhualgais na nglún atá le teacht, tá dualgas orainne ár ndícheall a dhéanamh agus iarrachtaí macánta a chur i dtreis le buanú agus athbheochan a dhéanamh ar phobail fhírinneacha Ghaeltachta.
Géarchéim na Gaeltachta - cur chuige nua le dul i ngleic le seandúshláin: Seachas an pobal Gaeltachta a chur ar éidreoir in am seo na héigeandála, ba cheart treoir agus tacaíocht mhacánta a thabhairt dóibh i Straitéis 20 Bliain don Ghaeltacht, a deir Conchúr Ó Giollagáin. Comhar 76 (11), 10. Conchúr Ó Giollagáin.
Leathanach: 10
Dáta: 2016-11-01
Níos gaire don bhaile, bhí cás na Gaeilge agus na Gaeltachta ag déanamh imní óir roinn sé teachtaireacht ó Áine Ní Bhreisleáin inar mhaígh sí gur ‘bánú na Gaeltachta seachas buanú na Gaeltachta atá ag tarlú gan fostaíocht cheart sa Ghaeltacht’.
In ómós d’Fheargal Ó Cuilinn – Gael agus cara lách dílis a rinne a chion: Déanann Ciarán Ó Feinneadha cur síos ar a chara Feargal Ó Cuilinn a bhásaigh an tseachtain seo caite – Ciarán Ó Feinneadha
Dáta: 2017-10-19
Ní hé go bhfuil amhras dá laghad orainn faoin tábhacht eisceachtúil a bhaineann leis an nGaeltacht ó thaobh tarrthála agus buanú na teanga, ná aon argóint bhunúsach againn faoin éileamh atá ar shiollabas ar leith, ach go mbíonn leisce orainn baint ar aon bhealach ón tábhacht a bhaineann leis an teanga don tír uile.
Eagarfhocal. Feasta 69 (12), 2. Pádraig Mac Fhearghusa.
Leathanach: 2
Dáta: 2016-12-01
Gan amhras leis, ní mór don dá rialtas a aithint nach ceist trádála nó cumarsáide nó taistil amháin é Brexit, ach ceist a bhaineann go dlúth le Comhaontú Aoine an Chéasta agus le buanú na síochána ar an oileán.
Eagarfhocal. Feasta 70 (6), 2. Pádraig Mac Fhearghusa.
Leathanach: 2
Dáta: 2017-06-01
Dar le Máire Ní Annracháin agus í ag déanamh tagairt do Chailtín agus beirt bhanfhilí eile, Aine Ní Ghlinn agus Deirdre Brennan: "seachnaíonn sí níos minice ná an bheirt eile [...] eachtraí pearsanta a saoil féin [...] is doimhne an buanú agus an ceiliúradh atá déanta aici ar an bheatha ná mar atá déanta ag an mbeirt eile [.
Tonn tuile na bpaisean agus na bpléisiúr:: Téama na collaíochta i bhfilíocht Chaitlín Maude. Comhar 70 (6), 10-13. Karen Ní Chlochasaigh.
Leathanach: 10-13
Dáta: 2010-06-01
Bhí an deireadh seachtaine sa Ghaeltacht a reáchtáladh go luath sa chúrsa an-chabhrach le dinimic ranga a buanú, agus thaitin sé leis na mic léinn freisin go bhféadfadh na teagascóirí foghlaim uathusan de bharr nach dochtúirí leighis iad na teagascóirí.
Ag ullmhú mic léinn leighis leis an nGaeilge a úsáid agus iad i mbun a gcuid oibre. Léann Teanga: An Reiviú 3, 86-96. Dorothy Ní Uigín, Gearóid Ó Flatharta, Máirtín Ó Maoláin.
Leathanach: 86-96
Dáta: 2015-05-01
‘Más buan cuimhne, ní dílis … más buan, is fothrach … Mar buanú cuimhne, is caochbhuanú é …’ Tá sé amuigh ar an Eoraip gurb í príomhchathair na cuimhne agus b’fhéidir go dtéitear thar fóir leis na cuimhneacháin.
Léirmheas: File ag athshealbhú na teanga, Rún na mBradán le Diarmuid Johnson. An tUltach 94 (10), 16-18. Maolmhaodhóg Ó Ruairc.
Leathanach: 16-18
Dáta: 2017-10-01
Agus é nasctha ar bhealach éigin cinnte leis an Ghailearaí Náisiúnta, abair, leis an ‘Hugh Lane’, nó leis an Choláiste Ealaíon, shamhlófá dul chun cinn; cinnteacht (a fhad is ann dá leithéid) don leanúnachas sa todhchaí; agus buanú chlú West – rud atá ag dul dó.
Gailearaí Éireannach i nDeisceart na Fraince. An tUltach 94 (5), 8-9. D Ó Maol Blagaide.
Leathanach: 8-9
Dáta: 2017-05-01
Tá gluaiseacht ar leith faoin teideal Catholic Unity Pilgrims bunaithe i bParóiste na Mainistreach trína bhfuil baill den pharóiste ag tabhairt turais ar an nDomhnach ar eaglaisí de thraidisiúin eile le linn a seirbhíse Domhnaigh siúd agus ag cur eolais ar a gceiliúradh agus ag buanú comhair agus tuisceana.
Mo chuimhní cinn IX. Irisleabhar Mhá Nuad, 15-144. Pádraig Ó Fiannachta.
Leathanach: 15-144
Dáta: 2012-01-01
Tá sé soiléir gur chreid sé sa ráiteas: ‘Beatha teanga í a labhairt, buanú teanga í a scríobh.’ Mar mhúinteoir, theastaigh ó Phádraig go mbeadh ar chumas a chuid mac léinn seoda scéalaíochta agus filíochta na Sean-Ghaeilge a léamh sa bhun-teanga.
Pádraig Ó Fiannachta: An tOllamh le Sean-Ghaeilge. Léachtaí Cholm Cille XLVIII, 55-63. Máire Herbert.
Leathanach: 55-63
Dáta: 2017-01-01
Tá comaoin nach beag curtha ag Celia de Fréine agus ag Fidelma Ní Ghallchobhair ar chultúr liteartha na Gaeilge san aois seo agus buanú breise déanta ar an éacht fileata a dhein Brian Merriman dhá chéad is daichead bliain nach mór ó shin.
Celia de Fréine. Cúirt an Mheán Oíche. LeabhairCOMHAR 2017.
Leathanach: 002
Tá comaoin nach beag curtha ag Celia de Fréine agus ag Fidelma Ní Ghallchobhair ar chultúr liteartha na Gaeilge san aois seo agus buanú breise déanta ar an éacht fileata a dhein Brian Merriman dhá chéad is daichead bliain nach mór ó shin.
Celia de Fréine. Cúirt an Mheán Oíche. LeabhairCOMHAR 2017.
Leathanach: 002
Lógó gaois.ie
gaois.ie