Gaois

Léarscáileanna Dáileacháin agus Míreanna Coitianta

Is iomaí mír éagsúil atá in úsáid i logainmneacha na tíre seo, agus tugann na míreanna seo léargas dúinn faoi na ceantair lena mbaineann siad. Tá roinnt mhaith míreanna ann a thagann aníos go minic, ar fud na tíre nó i gceantair faoi leith, agus is féidir roinnt mhaith a fhoghlaim ó dháileadh na míreanna úd. Tá léarscáileanna le fáil ar logainm.ie a léiríonn dáileadh cuid de na míreanna is coitianta i logainmneacha na hÉireann sa rannóg Gluais agus léarscáileanna dáileacháin.

Is gá a lua anseo nach bhfuil san áireamh sna léarscáileanna sin ach logainmneacha a bhfuil leagan deimhnithe Gaeilge acu. Tá leagan deimhnithe Gaeilge ag c.75% de na logainmneacha i mbunachar logainm.ie (gan sráidainmneacha san áireamh), agus mar sin is léiriú atá sna léarscáileanna seo de dháileadh na n-eilimintí i measc na logainmneacha úd. Tá níos lú logainmneacha deimhnithe Gaeilge i dTuaisceart Éireann sa bhunachar ná mar atá i bPoblacht na hÉireann, agus cruthaítear míréireachtaí dá bharr sin.

Tugann míreanna áirithe léargas dúinn faoi chruth na tíre, agus faoin tírdhreach i gceantair faoi leith. Is sampla maith de sin an léarscáil seo ar a dtaispeántar dáileadh na míre ‘droim’:

Feictear go bhfuil carnadh anseo ar an teorann idir Cúige Uladh, Cúige Laighean agus Cúige Chonnacht, go háirithe thart ar Chontae Mhuineacháin agus Contae Liatroma, sa cheantar a dtugtar ‘crios na ndroimníní’ air. Anuas air sin, léiríonn an léarscáil seo, den mhír ‘cnoc’, cé chomh mín is atá lár na tíre i gcomparáid leis an gcuid eile:

Tugann logainmneacha an-chuid eolais dúinn faoi chúrsaí lonnaíochta in Éirinn thar na blianta, agus is fíor sin i gcás ceann de na míreanna is coitianta i logainmneacha na tíre, ‘baile’. Tá baint ag an mír seo leis na hAngla-Normannaigh, agus mar sin, feictear i bhfad níos minice í i gceantair inar chuir na hAngla-Normannaigh fúthu. Má scrúdaítear an léarscáil dáileacháin don mhír ‘baile’, feictear go bhfuil braislí móra den mhír sin in áiteanna a raibh na hAngla-Normannaigh i réim an uair sin:

Tá ábhar suime sna léarscáileanna a bhaineann leis na heilimintí ‘lios’ agus ‘ráth’ chomh maith sa mhéid is go bhfuil ’lios’ in easnamh i gcuid mhaith de Chúige Laighean. Deir Deirdre agus Laurence Flanagan ina leabhar Irish Place Names (Gill & Macmillan, 1994 agus 2002) gurbh é ‘ráth’ an eilimint a d’úsáidtí de ghnáth le cur síos ar imfháluithe i logainmneacha Chúige Laighean, agus is léir sin ón léarscáil.

léarscáileanna dáileacháin le haghaidh 148 mír choitianta ar logainm.ie agus tá a scéal féin le hinsint ag gach aon cheann acu.

Gaois

Ár leithscéal

Níl an suíomh seo comhoiriúnach leis an mbrabhsálaí gréasáin Microsoft Internet Explorer. Bain úsáid as Chrome, Edge, Firefox, Opera, nó brabhsálaí nua-aimseartha eile chun teacht ar ábhar an tsuímh.

Déan teagmháil linn ag gaois@dcu.ie sa chás go mbíonn aon cheist agat.