Gaois

Scéalta agus Seanchas as Contae Chorcaí

Cuireadh tús le mórscéim bailithe béaloidis i scoileanna náisiúnta na tíre ar an gcéad lá de mhí Iúil 1937 ar ar tugadh ‘Scéim na Scol’. Thiomsaigh daltaí as 5,000 bunscoil i Saorstát Éireann tuairim is 740,000 leathanach idir 1937 agus 1939. Ba é Coimisiún Béaloideasa Éireann a chuir an scéim bailithe seo ar bun, agus i gContae Chorcaí ghlac breis agus 450 scoil páirt sa scéim agus ba é 125 imleabhar toradh a gcuid saothair. Déantar iarracht sa bhlagmhír seo cuid de na seoda deasa de bhéaloideas an chontae a léiriú.

Tá clú ar Ghobnait Naofa Bhaile Bhuirne agus de réir an scéil seo ‘tá a hainm i measc na naomh is cáilmhire in Éirinn’. Mar gheall air seo tá an-chuid scríofa fúithi in ábhar Chorcaí i mBailiúchán na Scol. Tá sé ráite go raibh beacha ag Naomh Gobnait agus gur úsáid sí iad ar mhaithe le daoine a chosaint. Seo scéal inár úsáid sí na beacha chun fáil réidh le saighdiúirí a bhí ag iarraidh ba a thógáil ó fheirmeoirí Bhaile Bhuirne.

Scrín Ghobnatan

Deirtear sa scéal seo gur banphrionsa ón Iarthar a bhí inti a ghabh cuing chrábhaidh. Dúirt a haingeal coimhdeachta léi dul go háit a bhfaigheadh sí naoi bhfia gheala agus ‘dein do bheannú is do lonnú san áit seo’. Tá cur síos an-sonrach ar Naomh Gobnait agus ar a saol sa scéal seo. Tá scéal spéisiúil eile faoi Naomh Gobnait agus a raibh ar siúl aici thuas ar Chathaoir Ghobnatan i nGort na Tiobratan. De réir an scéil seo, bhí caisleán á thógáil sa cheantar ag dream nár thaitin léi. Gach aon oíche chaitheadh sí bolla leis agus scriosadh sí an méid a bhíodh déanta acu.

Níor cheart tagairt a dhéanamh do Chontae Chorcaí gan Lios Carragáin agus an tAthair Peadar Ua Laoghaire a lua. Faightear léargas sna scéalta ó Scoil Charraig an Ime ar an meas a bhí ag muintir na háite ar an Athair Peadar, mar shampla, déantar cur síos sa scéal seo ar dhaoine cáiliúla sa cheantar agus luaitear an tAthair Peadar i dtús an scéil. Is féidir teacht ar chur síos an-chuimsitheach ar mhuintir Uí Laoghaire agus a thuilleadh faoi chúlra an Athar Peadar sa scéal seo.

Bíonn tarraingt mhór ag turasóirí ar Chloch na Blarnan agus dar ndóigh, tá roinnt tagairtí don chloch féin agus don chaisleán i measc ábhar Chorcaí. Deirtear sa scéal seo gur píosa de Chloch Sgàin atá sa chloch a thug muintir de Brús do Chormac Láidir Mac Cárthaigh. I scéal eile anseo tharrtháil Mac Cárthaigh bean agus mar chúiteamh thug sí rogha dó idir cumhacht, saibhreas nó dea-chaint. Roghnaigh sé an ceann deireanach agus dúirt sí leis dul abhaile agus cloch áirithe, Cloch na Blarnan, a phógadh.

Cloch na Blarnan

Maidir leis an gcaisleán féin, tá cur síos ar fáil sa bhailiúchán a luann cathain ar tógadh é agus cé a chónaigh ann. Anuas air sin tá sé ráite sa scéal seo mar a chuir muintir an chaisleáin ruaig ar fhórsaí Chromail. Deirtear freisin gur chaith muintir Mhic Cárthaigh a n-earraí luachmhara ar fad i loch chun iad a choinneáil óna naimhde agus go dtaispeánann Mac Cárthaigh é féin gach seacht mbliana – cibé duine a fheiceann é gheobhaidh an té sin na hearraí luachmhara ar fad!

Gaois

Ár leithscéal

Níl an suíomh seo comhoiriúnach leis an mbrabhsálaí gréasáin Microsoft Internet Explorer. Bain úsáid as Chrome, Edge, Firefox, Opera, nó brabhsálaí nua-aimseartha eile chun teacht ar ábhar an tsuímh.

Déan teagmháil linn ag gaois@dcu.ie sa chás go mbíonn aon cheist agat.